سوند ادراری (Urinary Catheter) وسیلهای لولهایشکل، باریک و انعطافپذیر است که برای تخلیه ادرار از مثانه در شرایط مختلف پزشکی مورد استفاده قرار میگیرد. این وسیله به دلایل مختلفی تجویز میشود؛ از جمله:
- ناتوانی بیمار در دفع طبیعی ادرار
- نمونهگیری استریل از ادرار
- تخلیه مثانه قبل، حین یا بعد از جراحی
- پایش حجم خروجی ادرار در بخش مراقبتهای ویژه
سه نوع رایج سوند ادراری عبارتاند از:
سوند نلاتن، فولی، و سیلیکونی
۱. سوند نلاتن (Nelaton)
سوند نلاتن نوعی سوند یکبار مصرف است که برای استفاده کوتاهمدت طراحی شده است. معمولاً از جنس PVC مدیکالگرید ساخته میشود و بدون بالون انتهایی است. این سوند دارای یک سر گرد و بسته و دو منفذ جانبی برای تخلیه بهتر ادرار است. استفاده از آن ساده است و اغلب برای تخلیه فوری یا نمونهگیری از ادرار در شرایط اورژانسی یا درمانگاهها انجام میشود.
ویژگیها:
- بدون بالون
- استریل و یکبار مصرف
- ورود راحت به دلیل سر نرم و طراحی صیقلی
- عرضه در سایزهای مختلف همراه با کد رنگی استاندارد جهانی
موارد کاربرد:
- اورژانس و جراحیهای سرپایی
- نمونهگیری از ادرار
- بیماران با احتباس ادراری گذرا
- استفاده توسط پرستاران یا مراقبان آموزشدیده در منزل
۲. سوند فولی (Foley)
سوند فولی رایجترین نوع سوند بلندمدت است که در انتهای خود یک بالون (بالن) دارد که پس از ورود به مثانه با آب استریل پر میشود و باعث تثبیت سوند داخل مثانه میشود. سوند فولی از لاتکس یا PVC با پوشش سیلیکونی ساخته میشود.
ویژگیها:
- دارای بالون با ظرفیت ۵ یا ۱۰ میلیلیتر
- اتصال به کیسه ادرار
- امکان استفاده چندروزه یا چندهفتهای
- موجود در مدلهای دو راه و سه راه
موارد کاربرد:
- بیماران بستری، بعد از جراحیهای سنگین
- پایش حجم ادرار در ICU
- بیمارانی که دچار بیاختیاری ادرار هستند
- مراقبتهای خانگی برای افراد ناتوان حرکتی
۳. سوند سیلیکونی
سوند سیلیکونی ساختاری مشابه سوند فولی دارد اما از سیلیکون خالص و شفاف ساخته میشود و برای استفادههای بلندمدتتر یا بیماران حساس به لاتکس مناسبتر است.
ویژگیها:
- غیرحساسیتزا (Latex-free)
- طول عمر بالا (بعضاً تا ۴ هفته یا بیشتر)
- مقاومت بالا در برابر عفونت و رسوب املاح
- نرمتر و انعطافپذیرتر از مدلهای PVC
موارد کاربرد:
- بیماران دارای حساسیت به لاتکس
- استفاده بلندمدت
- مراقبت از بیماران در منزل یا خانه سالمندان
جدول مقایسه سوندهای ادراری
| ویژگی/نوع سوند | نلاتن | فولی | سیلیکونی |
|---|---|---|---|
| نوع استفاده | کوتاهمدت، چند دقیقه تا چند ساعت | بلندمدت، چند روز تا چند هفته | بلندمدت، چند هفته تا ماه |
| دارای بالون؟ | ❌ | ✅ | ✅ |
| جنس رایج | PVC | لاتکس با پوشش سیلیکون | سیلیکون خالص |
| مناسب برای حساسیت؟ | خیر (در PVCهای عادی) | نه در مدل لاتکس، بله در سیلیکونی | بله، کاملاً مناسب |
| موارد کاربرد | تخلیه سریع، نمونهگیری | بیماران بستری، مراقبت خانگی | بیماران با سوندگذاری بلندمدت |
| مسیر خروج ادرار | سرنگ یا لوله تخلیه مستقیم | اتصال به کیسه ادرار | اتصال به کیسه ادرار |
| قابلیت ماندگاری | ❌ | ✅ | ✅ |
جدول رنگبندی سایز سوند نلاتن
رنگ کانکتور در سوندهای نلاتن نشاندهنده سایز (فرنچ - Fr) سوند است. این سیستم کدگذاری جهانی، به کادر درمان کمک میکند سایز مناسب را بهسرعت انتخاب کنند:
| سایز (Fr) | رنگ کانکتور |
|---|---|
| ۶ | صورتی روشن |
| ۸ | آبی روشن |
| ۱۰ | مشکی |
| ۱۲ | سفید |
| ۱۴ | سبز |
| ۱۶ | نارنجی |
| ۱۸ | قرمز |
| ۲۰ | زرد |
| ۲۲ | بنفش |
| ۲۴ | آبی تیره |
نکات مهم در انتخاب سوند ادراری
- برای استفادههای کوتاهمدت و نمونهگیری: سوند نلاتن گزینه مناسب و کمهزینهتری است.
- برای بیماران بستری یا بیاختیار: سوند فولی انتخاب استاندارد در بیمارستانهاست.
- برای بیماران حساس یا با سوندگذاری مداوم: سوند سیلیکونی بهترین انتخاب از نظر راحتی، دوام و کاهش عفونت است.
- توجه به رنگ کانکتور بسیار مهم است چون نشاندهنده قطر سوند بوده و باید با توجه به سن، جنسیت و شرایط بیمار انتخاب شود.
نتیجهگیری
سوند ادراری، ابزاری بسیار مهم و کاربردی در مراقبتهای پزشکی است. شناخت نوع مناسب سوند، انتخاب سایز صحیح و رعایت نکات بهداشتی در حین استفاده، نقش مهمی در پیشگیری از عفونت و حفظ سلامت بیمار ایفا میکند. در پایگاه سلامت دکتر مهندس، انواع سوند نلاتن، فولی و سیلیکونی از برندهای معتبر در دسترس است تا کاربران با اطمینان کامل بتوانند خرید کنند.
